Selectie­protocol

1. Wat een voorbeeldanalyse is

De Politieke Code Commissie bestaat nog niet; het instellen daarvan is wat wij voorstellen. De analyses op deze site zijn opgesteld door de initiatiefnemers. Ze laten zien hoe de Code werkt op echte politieke uitspraken.

Iedere analyse eindigt in één van drie uitkomsten: voldoet aan de Code, voldoet niet aan de Code, of niet vast te stellen als de beschikbare bronnen geen conclusie dragen. Het oordeel gaat over de uiting, niet over de persoon of de partij, en bindt niemand.

2. Welke uitspraken in aanmerking komen

Een uitspraak komt in aanmerking als zij aan alle vijf de voorwaarden voldoet:

• Openbaar en relevant. De uiting is openbaar gedaan en heeft een noemenswaardig publiek bereikt, of raakt een onderwerp dat aantoonbaar in het publieke debat staat.
• Een aanwijsbare regel. Het is concreet aan te wijzen welke regel van de Code in beeld komt en waarom. Een algemeen gevoel dat iets niet netjes is, volstaat niet.
• De oorspronkelijke uiting is beschikbaar. De opname, het transcript, het programma of het gepubliceerde document.
• De volledige context is te reconstrueren. Uitingen waarvan alleen een ingekorte of bewerkte versie bestaat, vallen af.
• Er is een toetsbron. Gaat het om een feitelijke claim, dan is er een primaire of gezaghebbende bron waaraan zij kan worden getoetst: officiële statistieken, onderzoek, overheidsrapporten, openbare datasets of het document waarnaar wordt verwezen.

3. Uit welke periode

Het merendeel van de analyses gaat over recente uitspraken, uit de campagne en het debat van 2025. Daarnaast staan er enkele oudere, bekende uitspraken uit de jaren 2014 tot en met 2023, om te laten zien hoe de Code uitpakt op momenten die veel mensen zich herinneren.

Bij iedere analyse staan de datum en de context van toen. Een uitspraak blijft toegeschreven aan de partij waarvoor zij destijds werd gedaan.

4. Eerst de bron, dan de analyse

De volgorde ligt vast: eerst de oorspronkelijke uiting, dan de toetsbron, dan de regel, dan pas de conclusie.

Samenvattingen van journalisten en bestaande factchecks gebruiken wij om uitspraken te vinden, niet als grond voor een oordeel. Blijkt bij controle van de oorspronkelijke bron dat er niets te toetsen valt, dan valt de uitspraak af. Zulke uitspraken staan op de voorbeeldenpagina onder ‘Ook onderzocht, niet opgenomen’, met de reden.

5. Samenstelling van de set

• Verschillende regels. De set laat verschillende mechanismen zien: toezeggingen, feitelijke juistheid, misleidend cijfergebruik en vergelijkingen, de weergave van tegenstanders, beschuldigingen en persoonsgerichte communicatie.
• Spreiding over het politieke spectrum. De set als geheel mag niet eenzijdig uit één deel van het spectrum komen.
• Geen quotum. Wij zoeken geen uitspraak van een bepaalde partij om een verhouding recht te trekken, en nemen nooit een zwakkere analyse op alleen voor de balans.
• Niet voorsorteren op uitkomst. Er wordt niet vooraf bepaald hoeveel analyses ‘voldoet’ of ‘voldoet niet’ moeten opleveren. Dat bepalen de feiten.

6. Wat er bij iedere analyse staat

• de uiting, letterlijk
• wie, wanneer en in welke context
• welke regel of regels in beeld komen
• de uitkomst en de reden in één zin
• de volledige analyse
• de gebruikte bronnen, met vindplaats, tijdcode of paginanummer
• een openbare reactie van de betrokkene, als die er is

7. Reactie en correctie

Iedere betrokkene kan op een analyse reageren via info@depolitiekecode.nl. Een reactie wordt integraal bij de analyse gepubliceerd.

Een reactie kan de analyse veranderen. Blijkt dat een analyse op een onjuiste aanname berust, dan passen wij haar aan of trekken wij haar in, en melden wij dat.

Bevat een analyse een fout, dan corrigeren wij die op dezelfde plaats, met vermelding van wat er is gewijzigd en wanneer. De Code vraagt dat van politici; wij houden ons aan dezelfde regel.

8. Wat dit protocol niet is

Dit protocol geldt voor de voorbeeldanalyses op deze site. Het is niet de klachtprocedure van de voorgestelde commissie. Daar bepaalt niet een redactie welke uitspraken worden onderzocht, maar de klacht van een burger, en daar gaat wederhoor altijd aan het oordeel vooraf.

Zolang die commissie niet bestaat, kiezen wij zelf. Daarom is dit protocol er.

9. Wijzigingen

Wijzigingen in dit protocol worden hier gepubliceerd, met datum en reden.